Niespełna 60 kilometrów od masywu Śnieżnika Svitawy zapraszają na weekend, który łączy bogaty program kulturalny z historią miasta. W dniach 4–6 września 2026 r. odbędzie się Svitavský Top týden (TOP Tydzień) – wydarzenie organizowane w ramach obchodów 770-lecia założenia miasta.

Na odwiedzających czekają koncerty, spektakle teatru ulicznego, jarmark oraz występ znanego Cirku La Putyka. To również doskonała okazja, by pospacerować po zabytkowym centrum miasta, odwiedzić Muzeum Miejskie i poznać miejsca związane z Oskarem Schindlerem. Zaledwie kilka kilometrów od Svitaw, w Brněncu, znajduje się dawna fabryka Schindlera, znana z filmu „Lista Schindlera”.

Program rozpocznie się w piątek, 4 września, koncertem na rynku. Wystąpią lokalne zespoły oraz czeska grupa popowa Poetika.

W sobotę, 5 września, od godziny 20.00 górna część rynku zamieni się w plenerową scenę koncertową. Wystąpi Police Symphony Orchestra – licząca około 150 muzyków orkiestra z miejscowości Police nad Metují, która w swoim repertuarze łączy muzykę filmową, rozrywkową, rock, swing i muzykę klasyczną.

Największą atrakcją niedzielnego programu będzie spektakl Splash w wykonaniu Cirku La Putyka, łączący akrobatykę, muzykę, humor i teatr. W programie znajdą się również przedstawienia uliczne, jarmark oraz atrakcje wesołego miasteczka.

Więcej informacji tutaj: program

Miasto z jednym z najpiękniejszych rynków w Czechach

Svitawy słyną z historycznego rynku otoczonego kolorowymi kamienicami reprezentującymi styl renesansowy, barokowy, klasycystyczny i secesyjny. Charakterystycznym elementem miasta są także podcienia, należące do najdłuższych w Czechach.

Miasto powstało w XII wieku w pobliżu ważnych szlaków handlowych, a od XIII wieku należało do biskupów ołomunieckich. W XV wieku było wielokrotnie oblegane przez husytów.

Legenda zapisana w herbie miasta

Z oblężeniem Svitaw wiąże się miejscowa legenda. Gdy mieszkańcom pozostał już tylko jeden byk, postanowili zmylić oblegających. Nabili jego głowę na pal i obnosili ją wzdłuż murów miejskich. Husyci uznali, że skoro obrońcy mogą pozwolić sobie na takie marnowanie mięsa, muszą dysponować dużymi zapasami żywności, i odstąpili od oblężenia. Na pamiątkę tego wydarzenia w herbie miasta do dziś widnieje głowa byka nad otwartą bramą.

Muzeum Miejskie i polskie ślady

W Muzeum Miejskim w Svitawach można zobaczyć wystawy poświęcone historii miasta, miejscowym willom, tradycji budowy szopek bożonarodzeniowych, Holokaustowi oraz esperantu.

Jedna z ekspozycji przedstawia historię esperanta i jego twórcy – polskiego lekarza Ludwika Łazarza Zamenhofa. Przypomina również działalność Františka Lorenca, propagatora esperanta na ziemiach czeskich i autora pierwszego podręcznika tego języka. Na wystawie prezentowane są fotografie z kongresów esperanckich, między innymi z lat 1921, 1996 i 2025, kiedy kongres odbył się w Brnie.

Więcej informacji w języku polskim:  Svitavy

Śladami Oskara Schindlera

Svitawy są miejscem urodzenia Oskara Schindlera, który przyszedł na świat tutaj w 1908 roku. Był postacią niezwykle kontrowersyjną – nie tylko ze względu na swój wystawny styl życia, ale także z powodu aktywnego członkostwa w nazistowskiej partii NSDAP.

Po niemieckiej agresji na Polskę należał do przedsiębiorców poszukujących nowych możliwości biznesowych na terenach okupowanych. W Krakowie przejął na korzystnych warunkach fabrykę „Rekord”, którą przekształcił w zakład produkujący początkowo emaliowane naczynia, a później wyposażenie dla niemieckiej armii.

W fabryce pracowało około 1300 żydowskich robotników przymusowych. Początkowo Schindler kierował się przede wszystkim interesem i nic nie wskazywało na to, że stanie się symbolem ratowania ludzkiego życia. Do dziś historycy nie są zgodni, co skłoniło go do późniejszej zmiany postawy. Być może było to sumienie, doświadczenia związane z nazistowskim terrorem, więź z pracownikami lub połączenie kilku czynników. Pewne jest jedynie, że z czasem zaczął ryzykować własnym majątkiem, pozycją i bezpieczeństwem, aby chronić swoich pracowników.

Przełom nastąpił w 1942 roku podczas likwidacji krakowskiego getta. Tysiące Żydów trafiło do obozu w Płaszowie, który później został przekształcony w obóz koncentracyjny. Wówczas Schindler zaczął wykorzystywać swoje kontakty, umiejętności negocjacyjne i łapówki, aby uchronić swoich pracowników przed deportacją i niemal pewną śmiercią.

Osoby, które ocalił, przeszły do historii jako „Żydzi Schindlera”.

Jesienią 1944 roku, gdy Armia Czerwona zbliżała się do Krakowa, naziści rozpoczęli likwidację obozów. Większości więźniów groziła śmierć lub transport do obozów zagłady. Schindler uzyskał zgodę na przeniesienie około 1200 żydowskich pracowników do Brněnca koło Svitaw.

Wybór tego miejsca nie był przypadkowy – Schindler dobrze znał tę okolicę, ponieważ stąd pochodził. W Brněncu wykorzystał dawną fabrykę włókienniczą należącą przed wojną do żydowskiej rodziny przedsiębiorców Löw-Beerów z Moraw, skonfiskowaną przez nazistów i włączoną do systemu obozów pracy podporządkowanych obozowi koncentracyjnemu Groß-Rosen.

To właśnie tutaj niezwykle ważną rolę odegrała żona Schindlera – Emilie Schindler. Podczas gdy Oskar prowadził negocjacje z władzami nazistowskimi i funkcjonariuszami SS, Emilie dbała o codzienne przetrwanie więźniów. Zdobywała żywność na czarnym rynku, organizowała lekarstwa oraz opiekowała się chorymi i skrajnie wycieńczonymi ludźmi. Wielu ocalałych po wojnie podkreślało, że bez jej pomocy prawdopodobnie nie doczekaliby końca wojny.

Przeniesienie do Brněnca również nie przebiegło bez problemów. Jeden z transportów został skierowany do obozu zagłady Auschwitz-Birkenau. Schindlerowi udało się jednak doprowadzić do powrotu swoich pracowników i ich przewiezienia do Brněnca.

Fabryka działała do końca wojny i została wyzwolona w maju 1945 roku. Dzięki działaniom Schindlera Holokaust przeżyło około 1200 Żydów.

Po wojnie Schindler opuścił Czechosłowację. Jako były członek NSDAP był postacią bardzo kontrowersyjną, a ponadto utracił cały swój majątek. Późniejsze przedsięwzięcia biznesowe w Niemczech i Argentynie nie przyniosły mu już większego sukcesu.

Równie skomplikowane były losy fabryki w Brněncu. Po wojnie została znacjonalizowana przez komunistyczne władze i nigdy nie wróciła do rodziny Löw-Beerów. Po prywatyzacji w latach 90. kompleks stopniowo popadał w ruinę i ostatecznie zbankrutował. Wydawało się, że miejsce związane z jedną z najbardziej poruszających historii II wojny światowej zniknie z mapy.

Muzeum Ocalałych

Nowy rozdział rozpoczął się w 2019 roku, kiedy kompleks kupił Szwajcar Daniel Löw-Beer (ur. 1969), wnuk ostatniego przedwojennego właściciela fabryki. Jego rodzina musiała uciekać przed nazistami już w 1938 roku.

Po kilku latach prac renowacyjnych w maju 2025 roku otwarto tutaj Muzeum Ocalałych. Upamiętnia ono nie tylko historię Oskara i Emilie Schindlerów oraz uratowanych więźniów, ale także losy pierwotnych właścicieli fabryki – rodziny Löw-Beerów.

Zwiedzający mogą zobaczyć kopię złotego pierścienia, który uratowani Żydzi podarowali Schindlerowi w 1945 roku jako wyraz wdzięczności za ocalenie życia. Replikę wykonano na podstawie szkiców zachowanych przez jednego z byłych więźniów i odnalezionych po latach w jego spuściźnie.

Na terenie muzeum prezentowana jest również wystawa Starting at Zero, wcześniej pokazywana w willi Tugendhat w Brnie. Przedstawia twórczość projektantek związanych ze szkołą Bauhaus – kobiet, które po dojściu nazistów do władzy musiały zaczynać życie od nowa, a mimo to wywarły znaczący wpływ na rozwój sztuki, wzornictwa tekstylnego i ceramiki.

Jeszcze w tym roku dla zwiedzających zostanie udostępniony budynek, w którym mieściło się biuro Oskara Schindlera.

Godziny otwarcia (9 maja – 10 października 2026):

• środa–niedziela: 10.00–15.00,
• zwiedzanie z przewodnikiem w dni powszednie: godz. 10.00 i 13.00,
• zwiedzanie z przewodnikiem w weekendy: godz. 10.00 i 13.00.

Więcej informacji tutaj:   muzeum

Więcej informacji o turystyce w Województwie Pardubickim tutaj: Wschodnie Czechy